Trong nhà bếp rộng thênh thang của trường trung học Monarch tại Louisville, bang Colorado, các toán thi nấu ăn đến từ 5, 6 trường khác nhau khuấy những nồi súp thơm lừng và cắt những cọng hành ngò xanh mướt để bày mặt cho đẹp. Một số em thì vắt chanh lên những miếng củ đậu (củ sắn), dòn ngọt, loại củ gốc từ Mexico. Những cô cậu choai choai này, đang học cách nấu và dọn ăn cho những đám đông người, đang thi đua trổ tài trong chương trình Iron Chef của học khu Boulder Valley để chiếm được danh dự mà mọi người đều thèm muốn: đó là những công thức nấu nướng của toán đoạt giải nhất sẽ được dùng cho thực đơn chính thức của nhà trường trong học khu vào năm tới, dọn cho khoảng 10 ngàn học sinh mỗi ngày. Món ăn mà trường trung học Boulder đem ra tỉ thí là bắp cải cuộn thịt bò thơm điếc mũi.
"Đây là một cuốn bắp cải nhồi thịt bò và hành, rất ngon và rất tiện lợi."
Mùi thơm của nồi nước lèo vàng ngậy sóng sánh do các học sinh trường trung học Broomfield nấu bốc lên ngào ngạt khiến mọi người phải nuốt nước miếng.
"Chúng em nấu món súp Aztec, món này giống như súp thịt gà nấu với bột bắp vậy. Các bạn đang ngửi thấy mùi nước chanh vắt và sốt cà chua trộn chung với nhau đấy."
Từ một lò nướng thật lớn, một toán học sinh khác đang lôi một chiếc bánh pizza chín phồng, trên mặt rắc đầy nhân bánh đủ màu. Một em học sinh nói:
"Nhân bông cải xanh, cà chua và olive. Đây có lẽ là chiếc bánh pizza ngon nhất mà em được ăn từ trước đến giờ."
Cái ý tưởng tổ chức cuộc thi nấu ăn Iron Chef kiểu này xuất phát từ đầu bếp nổi tiếng kiêm tác giả các sách dạy nấu ăn, bà Ann Cooper, hiện đang tìm cách cải thiện các bữa ăn trưa ở nhà trường. Bà Cooper cho hay dọn những bữa ăn ngon miệng, lành mạnh, vừa túi tiền cho trẻ em là một vấn đề công bằng xã hội.
Bà Cooper cho biết: "Trẻ em đói không thể suy nghĩ đâu ra đấy được. Trẻ em dinh dưỡng thiếu không thể học hỏi được. Và chúng ta cần bảo đảm rằng mỗi trẻ em, mỗi ngày phải được cho ăn những món tốt cho sức khỏe mà lại ngon lành để các em có thể phát triển thật tốt."
Để giúp tất cả mọi trẻ em phát triển thật tốt, chương trình toàn quốc tài trợ cho khoảng 30 triệu học sinh thuộc diện gia đình nghèo để các em được ăn trưa ở trường mà chỉ phải trả một giá rất hạ và nhiều khi miễn phí tùy lợi tức gia đình. Nhưng tiền trợ giá của chính phủ không giúp chi trả được hết những khoản mua vật liệu nấu ăn, tiền công cho người nấu và cho người dọn ăn cho học sinh. Vì thế nhiều trường học phải chọn giải pháp là mua những thức ăn đã chế biến sẵn, giá rẻ, như thịt gà viên, khoai tây chiên sẵn chỉ cần bỏ lò, và những món ăn vặt đầy những đường. Bà Ann Cooper cảnh báo rằng những loại thức ăn rẻ tiền này có thể sẽ là nguyên nhân cho những chứng bệnh chữa trị rất tốn kém.
Bà nói: "Trung Tâm Kiểm Soát Dịch Bệnh CDC của Hoa Kỳ từng cho biết là đối với những trẻ em sinh trong năm 2000, thì cứ ba em da trắng lại có một em, và cứ hai em da đen hoặc gốc Tây Ban Nha từ nam hay trung Mỹ, lại có 1 em sẽ bị tiểu đường sau này."
Người ta sẽ ít bị nguy cơ tiểu đường hơn nếu chịu ăn những loại ngũ cốc còn nguyên vỏ cám, rau cỏ nhiều thay vì ăn những thức ăn chế biến sẵn và những món ăn vặt thật ngọt, có nhiều đường như bánh trái, xôi chè v..v.. Vì thế trong tư cách là giám đốc dịch vụ dinh dưỡng cho các trường trong học khu Boulder Valley, bà Cooper đã loại đường và các món chiên ra khỏi các bữa trưa và bà đã cho thiết lập những quày rau xà lách tại phòng ăn tập thể của nhà trường.
Bà cho biết thêm về những quày bày các thứ để học sinh tự chọn làm món xà lách cho các em:
"Ở những quày xà lách này có đủ mọi thứ rau xanh căn bản, rau sống, cà rốt, ớt tây, cà chua trái nhỏ như quả anh đào, cần tây, đậu garbanzo, fô ma loại ít chất béo, thịt gà hoặc trứng gà."
Nếu dọn cho học sinh ăn uống theo kiểu này thì phí tổn sẽ tăng thêm 30% hơn là cứ dọn những món ăn chế biến sẵn. Nhưng theo bà Cooper thì có thể dọn cho học sinh những món lành mạnh mà vẫn giữ cho phí tổn không tăng nếu như có đủ học sinh tham gia vào chương trình này.
Và đó chính là mục tiêu của cuộc thi nấu ăn Iron Chef này: đó là làm cho học sinh hào hứng về chuyện nấu ăn, và hãy ăn những bữa trưa lành mạnh mà thật ngon miệng tại nhà trường.
Hiểu rõ các em học sinh nhỏ thích những gì, các cô cậu học sinh trung học trong nhóm dự thi chương trình nấu ăn Iron Chef đang sửa soạn cho một bữa trưa theo kiểu truyền thống của Mỹ.
Một em học sinh nói: "Chúng em đang làm món Sloppy Joe, bánh mỳ kẹp thịt bò bằm xào với sốt, ăn kèm với đồ chua làm bằng củ đậu và táo. Món này rất tốt cho sức khỏe. Chúng em dùng thịt bò nạc, kẹp trong bánh mỳ nướng bằng bột mỳ còn cả cám."
Thế rồi mọi người thi nhau nếm, khen xuýt xoa. Sau đó thì ban giám khảo rút vào hậu trường. Lát sau bà Ann Cooper trở ra, loan báo kết quả:
"Mọi toán đều nấu được những món rất ngon, thật tuyệt. Và bây giờ tôi xin tuyên bố kết quả: Toán của trường trung học Monarch thắng giải!"
Học sinh trong toán dự thi của trường trung học Monarch reo hò mừng rỡ vì món bánh mỳ kẹp thịt bằm Sloppy Joe do các em nấu vừa thắng giải.
"A ha, thế là món ngày sẽ được đưa vào bữa trưa của nhà trường. Dường như đây là một món thêm vào thực đơn để hấp dẫn thêm các học sinh nào không thường hay vào ăn trưa ở nhà ăn tập thể của nhà trường, như tôi chẳng hạn. Có thể nhờ vậy mà học sinh sẽ chịu ăn trưa ở trường, để thưởng thức những món ngon và tốt cho sức khỏe, với một cái giá rẻ hơn ở ngoài."
Bà đầu bếp Ann Cooper dự tính sẽ tổ chức thêm các buổi dự tranh như vậy cho năm tới. Mục tiêu mà bà nhắm đến là lôi cuốn thêm học sinh tham gia vào chương trình thi nấu ăn thật vui và để học sinh chọn ăn những món ăn lành mạnh hơn do nhà trường dọn cho các em.
Iron Chef, chương trình thi nấu ăn trên truyền hình Mỹ có rất đông khán giả theo dõi, thường đưa lên màn ảnh nhỏ những đầu bếp lừng danh thế giới, sử dụng những vật liệu cầu kỳ, đắt tiền để dọn ăn cho những thực khách với khẩu vị vô cùng tinh tế. Nhưng tại một cuộc thi nấu ăn mới đây của chương trình Iron Chef ở Colorado, những tay đầu bếp tham gia lại không, hoặc ít ra là chưa, nổi tiếng. Những vật liệu mà các đầu bếp này sử dụng để nấu nướng là loại vừa túi tiền của những người có lợi tức thấp. Và thay vì công thức nấu ăn cho những món cầu kỳ, lần này công thức nấu ăn là để dọn cho ít nhất một chục ngàn trẻ em và các cô cậu choai choai háu đói. Câu chuyện Nước Mỹ hôm nay mời quí vị theo dõi bài tường trình của thông tín viên Shelly Schlender về cuộc thi nấu bữa trưa cho các trường học của chương trình Iron Chef. Lan Phương trình bày như sau.